Έργα

• ΑΠΟΦΑΣΗ 1285/2024 Έβδομο Τμήμα  

Προσυμβατικός έλεγχος. Τροποποιητική σύμβαση που μεταβάλλει τον τρόπο πληρωμής κατά τρόπο μη προβλεπόμενο από τους όρους της διακήρυξης. Πρόβλεψη στους όρους της διακήρυξης για τμηματική πληρωμή του αναδόχου είτε Α) με 4 τμηματικές πληρωμές με την προϋπόθεση υλοποίησης εργασιών, είτε Β) με τη χορήγηση έντοκης προκαταβολής και 2 τμηματικές πληρωμές με την προϋπόθεση υλοποίησης εργασιών. Υιοθέτηση με τη σύμβαση του τρόπου πληρωμής με 4 τμηματικές πληρωμές. Με την 1η τροποποιητική σύμβαση μεταβλήθηκε ο τρόπος πληρωμής και επελέγη η μέθοδος της προκαταβολής και των 2 τμηματικών παροχών, ενώ με την ελεγχόμενη 2η τροποποιητική σύμβαση επιδιώκεται να διατηρηθεί η προκαταβολή και να ακολουθηθούν 4 τμηματικές πληρωμές με αντίστοιχη απόσβεση της προκαταβολής αναλογικού ποσοστού σε κάθε επιμέρους πληρωμή.

Κατά την κρίση του Τμήματος, όπως ορθώς έγινε δεκτό με την προσβαλλόμενη πράξη του Κλιμακίου, η τροποποίηση της αρχικής σύμβασης, κατά τρόπο που εισάγει συνδυασμό των δύο προβλεπόμενων στη διακήρυξη τρόπων πληρωμής έχει ουσιώδη χαρακτήρα και δεν είναι επιτρεπτή σύμφωνα με τις διατάξεις των παρ. 4 και 5 του άρθρου 132 του ν. 4412/2016, ενώ δεν συνέτρεξαν απρόβλεπτες περιστάσεις, κατά την έννοια της διάταξης του εδ. γ΄ της παρ. 1 του άρθρου 132 του ν. 4412/2016, δυνάμενες να την δικαιολογήσουν. Ειδικότερα, η επιλογή του ενός από τους δύο περιγραφόμενους στη διακήρυξη τρόπους πληρωμής του αναδόχου γίνεται κατ’ αποκλεισμό του άλλου, μη δυναμένου του συνδυασμού τους, ενώ η επιδιωκόμενη τροποποίηση επιφέρει ανατροπή στην οικονομική ισορροπία μεταξύ παροχής και αντιπαροχής, μεταβάλλοντας την οικονομική ισορροπία της σύμβασης υπέρ του αναδόχου κατά τρόπο μη επιτρεπτό από το άρθρο 132 παρ. 4 του ν. 4412/2016, και τούτο διότι η αναθέτουσα αρχή, προκειμένου να λάβει την αντιπαροχή που αντιστοιχεί λ.χ. στο 1ο από τα τέσσερα στάδια των επιμέρους τμηματικών πληρωμών, θα έχει καταβάλει στην ανάδοχο πλην του προβλεπόμενου για το στάδιο αυτό ποσοστού επί του συμβατικού τιμήματος, επιπλέον το μη αποσβεσθέν μέρος της χορηγηθείσας προκαταβολής, γεγονός που συνεπάγεται ότι η αναθέτουσα αρχή για να λάβει την αντιπαροχή του 1ου σταδίου των τεσσάρων τμηματικών πληρωμών, θα έχει προβεί σε μείζονα παροχή προς την ανάδοχο σε σχέση με την οριζόμενη στη διακήρυξη. Άλλωστε, η πρόβλεψη ενός τρίτου (ευνοϊκότερου) τρόπου πληρωμής, δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι θα μπορούσε να οδηγήσει στη συμμετοχή περισσότερων οικονομικών φορέων στη διαγωνιστική διαδικασία, στην προκείμενη δε διαγωνιστική διαδικασία δεν αναπτύχθηκε επαρκής ανταγωνισμός, καθώς συμμετείχαν μόνο τρεις οικονομικοί φορείς, ώστε, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι λοιποί οικονομικοί φορείς εμποδίστηκαν λόγω των αρχικών, λιγότερο ευνοϊκών όρων να υποβάλουν προσφορά ή ότι θα ενδιαφέρονταν να υποβάλουν προσφορά λόγω των νέων συμβατικών όρων. Τέλος, οι γεωπολιτικές εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο και η αβεβαιότητα, που προκάλεσαν στις αγορές ήταν γεγονότα απολύτως γνωστά τόσο στην αναθέτουσα αρχή όσο και στην προσφεύγουσα κατά το χρόνο δημοσίευσης της διακήρυξης και διαμόρφωσης των οικονομικών προσφορών, όπως προκύπτει και από τους σχετικούς όρους της διακήρυξης, ώστε δε συνιστούν απρόβλεπτες περιστάσεις. Εξάλλου, η προσφεύγουσα, στο πλαίσιο της 1ης τροποποίησης της σύμβασης, κατόπιν αιτήματος της, έλαβε, επικαλούμενη τις αυτές επικρατούσες συνθήκες στις διεθνείς αγορές, την αιτηθείσα από αυτήν προκαταβολή (μέσω επιλογής του Β τρόπου πληρωμής), η οποία θα της διασφάλιζε, όπως υποστήριζε, επαρκή οικονομική ρευστότητα για την επιτυχή υλοποίηση του συμβατικού αντικειμένου. Απόρριψη της προσφυγής και μη ανάκληση της προσβαλλόμενης πράξης του Κλιμακίου.

• ΑΠΟΦΑΣΗ 1238/2024 Έβδομο Τμήμα  

Προσυμβατικός έλεγχος. Εκ των υστέρων υποβολή συμπληρωματικής σύμβασης. Η παράλειψη υποβολής στο Ελεγκτικό Συνέδριο για την άσκηση ελέγχου νομιμότητας, δημόσιας σύμβασης έργου, αρχικής ή τροποποιητικής, πριν την υπογραφή και εκτέλεσή της, κατά παράβαση του εν λόγω ουσιώδους τύπου, συνεπάγεται την αυτοδίκαιη ακυρότητα αυτής. Κατ’ εξαίρεση, ο εκ των υστέρων έλεγχος δημοσίων συμβάσεων, οι οποίες συνήφθησαν και εκτελέστηκαν χωρίς να έχουν υποβληθεί για έλεγχο νομιμότητας στο Ελεγκτικό Συνέδριο, επιτρέπεται μόνον εφόσον τούτο δικαιολογείται από λόγους υπερέχοντος δημοσίου συμφέροντος και προβλέπεται από ειδικές διατάξεις και για συγκεκριμένες πάντοτε κατηγορίες δημοσίων συμβάσεων. Συναφώς, στο πεδίο των συμπληρωματικών συμβάσεων, κατ’ εξαίρεση του προσυμβατικού ελέγχου, παραδεκτώς υποβάλλονται στο Ελεγκτικό Συνέδριο για έλεγχο νομιμότητας συμπληρωματικές συμβάσεις που περιλαμβάνουν ήδη εκτελεσθείσες εργασίες, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 155 του ν. 4412/2016. Ως εκ τούτου, σε κάθε περίπτωση που ανακύπτει ζήτημα διενέργειας ελέγχου νομιμότητας συμπληρωματικής σύμβασης, η οποία περιλαμβάνει εργασίες που έχουν ήδη εκτελεσθεί, ερευνάται αν οι εργασίες αυτές εκτελέστηκαν δυνάμει του άρθρου 155 του ν. 4412/2016, αλλά και αν πράγματι συντρέχουν οι ουσιαστικές και τυπικές προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου αυτού. Εάν δε κριθεί ότι δεν συντρέχουν σωρευτικά οι ως άνω προϋποθέσεις, το ασκούν τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας όργανο στερείται κατά χρόνο αρμοδιότητας να προβεί σε έλεγχο της οικείας συμπληρωματικής σύμβασης. Εν προκειμένω ούτε ο προσφεύγων επικαλείται ούτε από τα στοιχεία του φακέλου αποδεικνύεται ότι, πριν την εκτέλεση των επίμαχων εργασιών, ακολουθήθηκε η διαδικασία του άρθρου 155 του ν. 4412/2016 (σύνταξη τεχνικής περιγραφής από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία του έργου, με αιτιολόγηση του κατεπείγοντος και εκτίμηση της σχετικής δαπάνης, έγκριση της διενέργειας των εργασιών αυτών από την Προϊσταμένη Αρχή, έγγραφη ή προφορική εντολή της υπηρεσίας προς τον ανάδοχο για την εκτέλεση των εν λόγω εργασιών, με καταχώριση στο ημερολόγιο του έργου), αλλά, αντιθέτως, από τα στοιχεία του φακέλου αποδεικνύεται ότι ο προσφεύγων ακολούθησε τη διαδικασία του άρθρου 156 του ν. 4412/2016. Απορριπτέος τυγχάνει ο προβαλλόμενος λόγος περί συνδρομής συγγνωστής πλάνης, δοθέντος ότι, ανεξαρτήτως του ότι οι εφαρμοζόμενες διατάξεις είναι σαφείς και έχουν τύχει νομολογιακής επεξεργασίας, κατά τα παγίως γενόμενα δεκτά, η συγγνωστή πλάνη των οργάνων της αναθέτουσας αρχής δεν αποτελεί παραδεκτό λόγο προσφυγής ανάκλησης και τούτο διότι τυχόν παραδοχή του θα αλλοίωνε τον αντικειμενικό χαρακτήρα και θα έθιγε την πρακτική αποτελεσματικότητα του προσυμβατικού ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Απόρριψη της προσφυγής ανάκλησης και μη ανάκληση της προσβαλλόμενης πράξης με την οποία η Επίτροπος έκρινε ότι στερείται κατά χρόνο αρμοδιότητας να επιληφθεί του ελέγχου νομιμότητας του υποβληθέντος σχεδίου της εν λόγω συμπληρωματικής σύμβασης, καθώς αυτή περιλαμβάνει εργασίες που, στο σύνολό τους, έχουν ήδη εκτελεσθεί και δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 155 του ν. 4412/2016.

• ΑΠΟΦΑΣΗ 101/2025  Ολομέλειας

​Τίτλος: Δάνεια εμπειρία – Ένωση οικονομικών φορέων

​Προγραμματική σύμβαση. Όρος της διακήρυξης περί υποχρεωτικής εκτέλεσης του συνόλου των εργασιών από τον προσφέροντα (ή από τον έναν συμμετέχοντα στην ένωση) είναι μη νόμιμος, καθώς σύμφωνα με την εξαιρετική διάταξη του άρθρου 78 παρ. 2 του ν. 4412/2016, ο περιορισμός τους δικαιώματος των προσφερόντων να μετέχουν στο διαγωνισμό στηριζόμενοι στις ικανότητες τρίτων μπορεί να καμφθεί μόνον για ορισμένα (ποσοτικό κριτήριο) και κρίσιμα (ποιοτικό κριτήριο) καθήκοντα και όχι για το σύνολο του έργου. Δεν αιτιολογείται εν προκειμένω επαρκώς ούτε προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου ότι οι εργασίες της σύμβασης (κατασκευή πεζοδρομίων, ποδηλατοδρόμων και ελεύθερων κοινόχρηστων χώρων με πράσινο) παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες που απαιτούν ικανότητα μη δυνάμενη να προκύψει ως άθροισμα της ελάσσονος ικανότητας περισσότερων οικονομικών φορέων, υπό την έννοια των εξαιρετικών περιστάσεων. Περιορίζεται, χωρίς βάσιμο λόγο, ο κύκλος των οικονομικών φορέων, που δικαιούνται να υποβάλλουν προσφορά και εμποδίζεται η ανάπτυξη υγιούς και ανόθευτου ανταγωνισμού. Ουσιώδης νομική πλημμέλεια. Μειοψηφία. Μη ουσιώδης πλημμέλεια ενόψει των συγκεκριμένων πραγματικών δεδομένων.

• ΑΠΟΦΑΣΗ 1738/2024 Έβδομο Τμήμα

​Τίτλος: Τροποποίηση σύμβασης - Δικαίωμα προαίρεσης  

Σχέδιο της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης «Κατασκευή Μονάδας Επεξεργασίας Αστικών Αποβλήτων». Οι συμβάσεις δημοσίων έργων μπορούν να τροποποιούνται χωρίς νέα διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης, εφόσον η οικεία τροποποίηση είναι ήσσονος σημασίας, δηλαδή εφόσον η αξία αυτής είναι κατώτερη σωρευτικά του εκάστοτε ισχύοντος κατώτατου ορίου που από 1.1.2024 ανέρχεται σε 5.538.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και του 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης, με την πρόσθετη προϋπόθεση ότι παραμένει αμετάβλητη η συνολική φύση της τελευταίας. Για τον προσδιορισμό του ως άνω ποσοστού του 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης δεν προσμετρούνται σε αυτή τα οικεία δικαιώματα προαίρεσης, καθόσον αυτά, σύμφωνα με τη ρητή πρόβλεψη του άρθρου 132 παρ. 1 περ. α΄ του ν. 4412/2016, αποτελούν τροποποιήσεις της αρχικής σύμβασης που προβλέπονται σε σαφείς, ακριβείς και ρητές ρήτρες αναθεώρησης στα αρχικά έγγραφα της σύμβασης.  Εν προκειμένω η ελεγχόμενη 2η συμπληρωματική σύμβαση δεν συνιστά ήσσονος σημασίας τροποποίηση.

• ΑΠΟΦΑΣΗ 1736/2024 Έβδομο Τμήμα

Τίτλος: Συμπληρωματική σύμβαση – Επέκταση φυσικού αντικειμένου

​Κατασκευή σιδηροδρομικού δικτύου. Με την ανάθεση αυτή διευρύνεται το αντικείμενο της αρχικής σύμβασης επιδομής με στοιχεία που δεν είχαν αρχικώς προβλεφθεί, τα οποία μεταβάλλουν ουσιωδώς τα χαρακτηριστικά της, αλλά και την οικονομική της ισορροπία υπέρ του αναδόχου, με αλληλοεμπλοκή των χρηματοδοτήσεων των δύο αρχικών συμβάσεων.

• ΑΠΟΦΑΣΗ 1674/2024 Έβδομο Τμήμα

​Τίτλος: Δάνεια εμπειρία - Ένωση οικονομικών φορέων

Περίληψη: Προγραμματική σύμβαση «Βιοκλιματική Ανάπλαση του Παραλιακού Μετώπου της Ακτής Θεμιστοκλέους Δήμου Πειραιά». Όρος διακήρυξης που προβλέπει ότι «η εκτέλεση του συνόλου του έργου γίνεται υποχρεωτικά από τον προσφέροντα ή, αν η προσφορά υποβάλλεται από ένωση οικονομικών φορέων, από έναν από τους συμμετέχοντες στην ένωση αυτή». Μη νόμιμος, διότι τέθηκε κατά παράβαση της παρ. 2 του άρθρου 78 του ν. 4412/2016, που επιτρέπει στις αναθέτουσες αρχές να απαιτήσουν την αυτοδύναμη, χωρίς δηλαδή την στήριξη στην τεχνική ικανότητα τρίτων, εκτέλεση ορισμένων μόνο κρίσιμων καθηκόντων και, πάντως, όχι του συνόλου του έργου από τον προσφέροντα ή έναν από τους συμμετέχοντες σε προσφέρουσα ένωση. Οι ποσοτικοί περιορισμοί στη χρήση υπεργολάβων -πολλώ δε μάλλον, ο πλήρης αποκλεισμός της χρήσης αυτών-  αντιβαίνει προδήλως στην πρόθεση του ενωσιακού νομοθέτη για άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων στον ανταγωνισμό και διασφάλιση της ευρύτερης δυνατής συμμετοχής ενδιαφερόμενων οικονομικών φορέων στις διαγωνιστικές διαδικασίες ανάθεσης. Ουσιώδης εν προκειμένω πλημμέλεια.

• ΑΠΟΦΑΣΗ 1379/2024 Έβδομο Τμήμα  

Τίτλος: Αντιπλημμυρικά έργα – Διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης

Περίληψη: Έβρος. Πυρκαγιές 2023. Κήρυξη περιοχών σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Έργα εντός του Προγράμματος Προστασίας Δασών-Antinero II του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ).  Η προσφυγή στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης συνιστά παρέκκλιση από τον κανόνα της διεξαγωγής διαγωνιστικής διαδικασίας. Τούτη επιτρέπεται μόνο στις περιοριστικά προβλεπόμενες εξαιρετικές περιπτώσεις, οι οποίες πρέπει να ερμηνεύονται συσταλτικά. Η ύπαρξη κατεπείγουσας ανάγκης εξαιτίας απρόβλεπτων γεγονότων δεν παρέχει διακριτική ευχέρεια στην αναθέτουσα αρχή να επιλέξει μη διαγωνιστική διαδικασία άνευ άλλου τινός. Εν προκειμένω, δεν συντρέχουν οι απαιτούμενες από τις οικείες διατάξεις προϋποθέσεις. Με την ελεγχόμενη σύμβαση επιδιώκεται μια ιδιαιτέρως εκτεταμένη παρέμβαση, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για την κατασκευή αντιπλημμυρικών έργων, με σκοπό τη μόνιμη, διαρκή και πάγια προστασία της περιοχής. Μειοψηφία: Η ελεγχόμενη σύμβαση αποσκοπεί στην άμεση ανάθεση του έργου για την αποφυγή περαιτέρω επιβάρυνσης της περιοχής σε περίπτωση βροχόπτωσης.

• ΑΠΟΦΑΣΗ 1195/2024 Έβδομο Τμήμα 

​Τίτλος: Σφάλματα κατά τη διαδικασία ανάθεσης Έργου – Επανάληψη διαγωνιστικής διαδικασίας – Μη ουσιώδης νομική πλημμέλεια

Περίληψη: Αναθέτουσα Αρχή Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας (ΓΕΑ). Διενέργεια ανοικτού διαγωνισμού. Κατά την εξέταση ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς, η Επιτροπή διαπίστωσε λάθη αποτύπωσης των ποσών του προϋπολογισμού του έργου στην ειδική ηλεκτρονική φόρμα οικονομικής προσφοράς του ΕΣΗΔΗΣ. Επανάληψη της διαδικασίας ανάθεσης του διαγωνισμού από το σημείο που εμφιλοχώρησε το σφάλμα και δημοσίευση νέας περίληψης της διακήρυξης. Η αναθέτουσα αρχή, εφόσον διαπιστωθούν σφάλματα ή παραλείψεις σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας ανάθεσης, αντί να ματαιώσει τον διαγωνισμό, έχει τις ακόλουθες δυνατότητες διαζευκτικά: 1) να ακυρώσει μερικώς την διαδικασία, 2) να αναμορφώσει ανάλογα το αποτέλεσμά της, 3) να αποφασίσει την επανάληψη της διαδικασίας από το σημείο που εμφιλοχώρησε το σφάλμα ή η παράλειψη. Εν προκειμένω εφαρμόστηκε μια διαδικασία εν τοις πράγμασι και με αποτελέσματα ματαίωσης και επαναπροκήρυξης διαγωνισμού, χωρίς, όμως, να έχουν τηρηθεί οι σχετικές διατυπώσεις, κατά παράβαση των θεμελιωδών αρχών της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης. Ωστόσο, το Τμήμα κρίνει ότι η ανωτέρω πλημμέλεια δεν παρίσταται, στην παρούσα υπόθεση, ουσιώδης.

• Τμ. Μείζονος Επταμελούς Σύνθεσης 1213/2020

​Συµπληρωµατική σύµβαση: η αναγκαιότητά της πρέπει να οφείλεται σε απρόβλεπτες περιστάσεις, ήτοι πραγµατικά γεγονότα, τα οποία δεν ανάγονται στον χρόνο κατάρτισης της αρχικής σύµβασης. 

• Τμ. Μείζονος Επταμελούς Σύνθεσης 1215/2020

​Συµπληρωµατική σύµβαση έργου: µη νοµίµως περιλαµβάνονται εργασίες που αφορούν σε εκ των υστέρων µεταβολή του φυσικού αντικειµένου του έργου (επέκταση του τεχνικού αντικειµένου του ή βελτίωση της ποιότητάς του). ∆εν συνιστούν ανεπίτρεπτη µεταβολή του φυσικού αντικειµένου του έργου οι αναγκαίες τροποποιήσεις που επιβάλλονται από απρόβλεπτες περιστάσεις, εφόσον κρίνονται απολύτως αναγκαίες για την αντιµετώπισή τους και δεν µεταβάλλουν τον λειτουργικό προορισµό του αρχικού έργου. 

• 2106/2020 7ο Tμ.

Υπαγωγή συμβάσεων εκκλησιαστικού νομικού προσώπου σε προσυμβατικό έλεγχο (άρθρο 324 του ν. 4700/2020). Διασφάλιση του χώρου εκτέλεσης του έργου ως στοιχείο ωριμότητας της σύμβασης (άρθρο 49 του ν. 4412/2016). Προσύμφωνο δωρεάς ακινήτου.