ΕΛΕΓΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
Νομολογία
Απόφαση 1169/2025 Έβδομο Τμήμα
Προγραμματική σύμβαση Δήμου και Αναπτυξιακού Οργανισμού ΟΤΑ.
Προγραμματική σύμβαση Δήμου και Αναπτυξιακού Οργανισμού ΟΤΑ. Οι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί δεν επιχορηγούνται άμεσα ή έμμεσα από τους ΟΤΑ ή από τον Κρατικό Προϋπολογισμό, όλες οι οικονομικές υποχρεώσεις που αναλαμβάνονται πρέπει να συνδέονται, ευθέως και κατά τεκμηριωμένο τρόπο, με δαπάνες που πραγματοποιούνται για την εξυπηρέτηση της συγκεκριμένης προγραμματικής σύμβασης και είναι απαραίτητες για την υλοποίηση του αντικειμένου της. Το κόστος αμοιβών του τακτικού προσωπικού του οργανισμού, το οποίο θα απασχοληθεί σε μια προγραμματική σύμβαση με ΟΤΑ, καλύπτεται αποκλειστικά από τον τακτικό προϋπολογισμό του Αναπτυξιακού Οργανισμού. Οποιαδήποτε άλλη δαπάνη (π.χ. υπερωριακή ή πρόσθετη) του τακτικού ή του έκτακτου προσωπικού του επιβάλλεται να αιτιολογείται ως προς το ύψος και τον επιμερισμό της ανάμεσα στους αντισυμβαλλόμενους. Απόφαση Τμήματος ΕλΣυν, με την οποία κρίνεται ότι δεν συντρέχουν ορισμένες από τις νομικές πλημμέλειες, που αναδείχθηκαν με την προσβαλλόμενη Πράξη προσυμβατικού ελέγχου ως διακωλυτικοί της σύναψης της σύμβασης λόγοι, παράγει οριστικότητα, η οποία καλύπτει τους λόγους της προσφυγής που έγιναν δεκτοί, και δεν δύναται να ανατραπεί είτε από το Κλιμάκιο ή τον Επίτροπο κατά την άσκηση του πρωτογενούς ελέγχου επί του νέου σχεδίου σύμβασης που υποβάλλεται ενώπιόν του σε συμμόρφωση με τις κρίσεις του Τμήματος, είτε από το Τμήμα που επιλαμβάνεται εκ νέου κατόπιν άσκησης προσφυγής από τους ενδιαφερόμενους.
- Κατηγορία:
- Προσυμβατικός έλεγχος
- Υπηρεσίες
Απόφαση 1485/2025 Δέκατο Τμήμα
Δημοσιονομική διόρθωση με ανάκτηση λόγω διακοπής της παραγωγικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της διετούς μακροχρόνιας υποχρέωσης. Επίκληση λόγων ανωτέρας βίας. Μη παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας.
Δημοσιονομική διόρθωση με ανάκτηση λόγω διακοπής της παραγωγικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της διετούς μακροχρόνιας υποχρέωσης. Επίκληση λόγων ανωτέρας βίας. Μη παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας.
Ο εκκαλών, λογιστής, εντάχθηκε στην κρίσιμη Δράση «Ενίσχυση της Αυτοαπασχόλησης Πτυχιούχων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης» και παρέβη την μακροχρόνια υποχρέωσή του για παραγωγική λειτουργία τουλάχιστον για 2 έτη μετά την αποπληρωμή της ενίσχυσης. Επιβλήθηκε δημοσιονομική διόρθωση με ανάκτηση για μέρος της ληφθείσας ενίσχυσης, το οποίο αντιστοιχεί στο χρονικό διάστημα μη παραγωγικής λειτουργίας της επιχείρησής του. Από τις διατάξεις της 668/148/Α2/11.2.2016 Υ.Α. συνάγεται ότι ο δικαιούχος οικονομικής ενίσχυσης υπέχει την υποχρέωση για δύο έτη μετά από την τελική πληρωμή της δημόσιας δαπάνης να μην διακόπτει την παραγωγική του δραστηριότητα. Δεν συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας λόγω της πανδημίας Covid διότι, προεχόντως, δεν προκύπτει ότι προηγήθηκε η διαδικασία γνωστοποίησης στον ΕΦ και δεν αιτιολογείται με επάρκεια η αιτιώδης σύνδεση της οριστικής διακοπής των εργασιών του εκκαλούντος με τον επικληθέντα λόγο ανωτέρας βίας. Η μη επίτευξη των στόχων της δράσης, ήτοι της μείωσης της ανεργίας και της ενίσχυσης της αυτοαπασχόλησης των πτυχιούχων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε αντικείμενο συναφές με την ειδικότητά τους, δικαιολογεί απολύτως την επιστροφή μέρους της ενίσχυσης, η οποία παρίσταται αναλογική, καθόσον αντιστοιχεί αποκλειστικά στην χρονική περίοδο μη τήρησης των μακροχρόνιων υποχρεώσεων.- Κατηγορία:
- Δημοσιονομική Ευθύνη
- Δημοσιονομικές διορθώσεις
Απόφαση 573/2025 Μείζων Ολομέλεια
Η διάταξη του άρθρου 242 παρ. 1 του ν.
Η διάταξη του άρθρου 242 παρ. 1 του ν. 3463/2006 (Α΄ 114) δεν τυγχάνει εφαρμογής επί των δημοτικών νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου με την επωνυμία «Σχολικές Επιτροπές», τα οποία λειτουργούσαν μέχρι τις 29.6.2024, και όσων εξ αυτών εξακολουθούν να λειτουργούν από 30.6.2024 και εξής, δυνάμει του άρθρου 28 παρ. 5 του ν. 5056/2023, μη νομίμως δε λαμβάνεται απόφαση περί καταβολής εξόδων παράστασης στους προέδρους και αντιπροέδρους διοικητικών συμβουλίων των εν λόγω επιτροπών. Συνεπώς, δεν διέπονται από τις διατάξεις των άρθρων 239 έως 242 του ΚΔΚ, που αφορούν στα λοιπά δημοτικά νομικά πρόσωπα, αλλά αποκλειστικά από αυτές των άρθρων 5 του ν. 1894/1990 και 243 του ΚΔΚ, σε συνδυασμό με αυτές των άρθρων 103 του ν. 3852/2010 και ήδη 27, 28, 30 και 31 του ν. 5056/2023. Ειδικότερα δε, το ανωτέρω άρθρο δεν τυγχάνει εφαρμογής στην περίπτωση των σχολικών επιτροπών, καθώς αυτές διέπονται αποκλειστικά από τις ανωτέρω διατάξεις, οι οποίες, αφενός μεν δεν παραπέμπουν στο άρθρο αυτό, αφετέρου δε ουδόλως προβλέπουν την καταβολή εξόδων παράστασης στα ανωτέρω πρόσωπα. Αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία δημοτικών νομικών προσώπων, η οποία διέπεται από ειδικό ρυθμιστικό πλαίσιο, αυτοτελές σε σχέση με αυτό που εφαρμόζεται για τα λοιπά δημοτικά νομικά πρόσωπα, ενόψει δε της ειδικότητάς του, για όσα θέματα δεν ορίζονται σε αυτό, δεν δύναται να εφαρμοστεί (ούτε αναλογικά) το γενικό πλαίσιο που διέπει τα δημοτικά νομικά πρόσωπα, άνευ σαφούς πρόβλεψης ή ρητής παραπομπής σε σχετική διάταξη του πλαισίου αυτού, σε κάθε δε περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η καταβολή εξόδων παράστασης συνέχεται αναγκαίως με την εύρυθμη λειτουργία των οργάνων τους (διοικητικού συμβουλίου), ώστε να θεωρείται συμπληρωματικώς εφαρμοστέα και η διάταξη του άρθρου 242 παρ. 1 του ΚΔΚ, προς πλήρωση υποτιθέμενου ρυθμιστικού κενού στις διατάξεις του άρθρου 243 του ίδιου Κώδικα. Μειοψηφία: Με ρητή πρόβλεψη του άρθρου 243 του ν. 3463/2006, οι Σχολικές Επιτροπές διέπονται τόσο από τις διατάξεις του άρθρου 5 του ν. 1894/1990 όσο και από τις διατάξεις του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων.
- Κατηγορία:
- Δημοσιονομική Ευθύνη
- Αχρεωστήτως λαβόντες
Απόφαση 1738/2024 Έβδομο Τμήμα
Τροποποίηση σύμβασης - Δικαίωμα προαίρεσης
Τροποποίηση σύμβασης - Δικαίωμα προαίρεσης
Σχέδιο της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης «Κατασκευή Μονάδας Επεξεργασίας Αστικών Αποβλήτων». Οι συμβάσεις δημοσίων έργων μπορούν να τροποποιούνται χωρίς νέα διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης, εφόσον η οικεία τροποποίηση είναι ήσσονος σημασίας, δηλαδή εφόσον η αξία αυτής είναι κατώτερη σωρευτικά του εκάστοτε ισχύοντος κατώτατου ορίου που από 1.1.2024 ανέρχεται σε 5.538.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και του 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης, με την πρόσθετη προϋπόθεση ότι παραμένει αμετάβλητη η συνολική φύση της τελευταίας. Για τον προσδιορισμό του ως άνω ποσοστού του 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης δεν προσμετρούνται σε αυτή τα οικεία δικαιώματα προαίρεσης, καθόσον αυτά, σύμφωνα με τη ρητή πρόβλεψη του άρθρου 132 παρ. 1 περ. α΄ του ν. 4412/2016, αποτελούν τροποποιήσεις της αρχικής σύμβασης που προβλέπονται σε σαφείς, ακριβείς και ρητές ρήτρες αναθεώρησης στα αρχικά έγγραφα της σύμβασης. Εν προκειμένω η ελεγχόμενη 2η συμπληρωματική σύμβαση δεν συνιστά ήσσονος σημασίας τροποποίηση.- Κατηγορία:
- Προσυμβατικός έλεγχος
- Έργα
Απόφαση 1736/2024 Έβδομο Τμήμα
Συμπληρωματική σύμβαση – Επέκταση φυσικού αντικειμένου.
Συμπληρωματική σύμβαση – Επέκταση φυσικού αντικειμένου.
Κατασκευή σιδηροδρομικού δικτύου. Με την ανάθεση αυτή διευρύνεται το αντικείμενο της αρχικής σύμβασης επιδομής με στοιχεία που δεν είχαν αρχικώς προβλεφθεί, τα οποία μεταβάλλουν ουσιωδώς τα χαρακτηριστικά της, αλλά και την οικονομική της ισορροπία υπέρ του αναδόχου, με αλληλοεμπλοκή των χρηματοδοτήσεων των δύο αρχικών συμβάσεων.- Κατηγορία:
- Προσυμβατικός έλεγχος
- Έργα
Απόφαση 1669/2024 Έβδομο Τμήμα
Ένωση οικονομικών φορέων – Απαιτήσεις οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας.
Ένωση οικονομικών φορέων – Απαιτήσεις οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας.
Συντήρηση αποχετευτικών δικτύων. Όρος διακήρυξης που ορίζει ότι σε περίπτωση υποβολής προσφοράς από ένωση οικονομικών φορέων, όλες οι ελάχιστες απαιτήσεις οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας «θα πρέπει να καλύπτονται από κάθε μέλος της ένωσης». Αρνητική πράξη Κλιμακίου ΕλΣυν και κοινοποίηση αυτής στην Επιτροπή Ανταγωνισμού. Τέτοια απαίτηση αντίκειται στην αρχή της αναλογικότητας, διότι εισάγει παρέκκλιση που δεν δικαιολογείται από αντικειμενικούς λόγους, συνεχόμενους με τη φύση, την πολυπλοκότητα ή τις ιδιαιτερότητες του αντικειμένου της σύμβασης, και υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο, εισάγει συνεπώς, ανεπίτρεπτο, υπέρμετρο περιορισμό στην πρόσβαση στο διαγωνισμό σε βάρος των επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των μικρομεσαίων. Ουσιώδης εν προκειμένω η πλήμμέλεια.- Κατηγορία:
- Προσυμβατικός έλεγχος
- Υπηρεσίες
Απόφαση 1502/2024 Ελάσσων Ολομέλεια
Προσφυγή αναθεώρησης.
Προσφυγή αναθεώρησης. Το Τμήμα, αποφαινόμενο επί προσφυγής ανάκλησης, οφείλει να περιορισθεί στην εξέταση των προβαλλόμενων ενώπιόν του λόγων ανάκλησης και δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, με αυτεπάγγελτη έρευνα του πραγματικού να αναδείξει το πρώτον ένα νέο διακωλυτικό λόγο σύναψης της σύμβασης που δεν έχει διαπιστώσει το Κλιμάκιο, καθόσον τούτο συνιστά μη προβλεπόμενη στον νόμο υποκατάσταση του Τμήματος στην αρμοδιότητα του Κλιμακίου, ενώ, επιπροσθέτως, οδηγεί στον αιφνιδιασμό των προσφευγόντων, επηρεάζοντας αρνητικά τα δικαιώματα άμυνάς τους και στερώντας τους ουσιαστικά ένα δικονομικό στάδιο προστασίας Έννοια και περιεχόμενο των προγραμματικών συμβάσεων «ενδοϋπηρεσιακής (in house)» ανάθεσης για τη «διοικητική και τεχνική υποστήριξη» από Αναπτυξιακό Οργανισμό της τεχνικής υπηρεσίας ενός Δήμου. Η έλλειψη τεκμηρίωσης του προϋπολογισμού της ελεγχόμενης σύμβασης ανεδείχθη ως πλημμέλεια από την Πράξη της Επιτρόπου, κατά τρόπο που αφορά στο σύνολο του προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένων και των έμμεσων δαπανών. Με την κρίση του Τμήματος ότι ως προς τις έμμεσες δαπάνες δεν αιτιολογείται ο προϋπολογισμός της σύμβασης δεν ανεδείχθη νέα πλημμέλεια από το Τμήμα για τη σύναψη της ελεγχόμενης σύμβασης και ο προβαλλόμενος λόγος είναι αβάσιμος. Δεν υφίσταται αντίφαση στην αιτιολογία της απόφασης του Τμήματος ούτε έλλειψη αιτιολογίας. Εξακολουθεί να συντρέχει έλλειψη τεκμηρίωσης των έμμεσων λειτουργικών δαπανών αφενός και, σύνδεσής τους, αφετέρου, ειδικά με την υλοποίηση του αντικειμένου της προγραμματικής σύμβασης. Απορρίπτει την προσφυγή αναθεώρησης.
- Κατηγορία:
- Προσυμβατικός έλεγχος
- Υπηρεσίες
Απόφαση 1501/2024 Ελάσσων Ολομέλεια
Αίτηση αναίρεσης. Εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας (άρθ. 25 παρ. 1 εδ. δ΄ Συντ., άρθ. 150 και 164 ν. 4820/2021).
Αίτηση αναίρεσης. Εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας (άρθ. 25 παρ. 1 εδ. δ΄ Συντ., άρθ. 150 και 164 ν. 4820/2021). Καταλογισμός αποδοχών λόγω αχρεώστητης λήψης, συνεπεία ανάκλησης διορισμού, καθόσον διαπιστώθηκε ότι η βεβαίωση του Διεπιστημονικού Κέντρου Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Αλλοδαπής (ΔΙ.Κ.Α.Τ.Σ.Α.) περί αναγνώρισης της ισοτιμίας του τίτλου σπουδών που είχε προσκομιστεί κατά τον διορισμό ήταν πλαστή. Κρίση ότι η απόφαση του δικάσαντος Τμήματος στερείται νόμιμης βάσης, διότι, κατά την εξέταση αν με τον επίδικο καταλογισμό τηρήθηκαν οι απαιτήσεις αναλογικότητας και δίκαιης ισορροπίας μεταξύ του επιδιωχθέντος με αυτόν θεμιτού σκοπού και των θεμελιωδών δικαιωμάτων του καταλογισθέντος που εθίγησαν από αυτόν, δεν στάθμισε όλα τα δεδομένα που τέθηκαν ως κρίσιμα στην μείζονα πρόταση του δικανικού του συλλογισμού, παραλείποντας ορισμένα εξ αυτών. Αναιρεί την πληττόμενη απόφαση και αναπέμπει την υπόθεση στο Τμήμα, καθώς κρίνει ότι η υπόθεση χρήζει διερεύνησης ως προς το πραγματικό της μέρος και, περαιτέρω, προκειμένου να ληφθούν υπόψη επίκαιρα στοιχεία της οικονομικής κατάστασης του καταλογισθέντος. Αντίθετη ως προς το ζήτημα της αναπομπής μειοψηφία.
- Κατηγορία:
- Δημοσιονομική Ευθύνη
- Αχρεωστήτως λαβόντες
Απόφαση 1453/2024 Δέκατο Τμήμα
Δημοσιονομική διόρθωση και ανάκτηση στο πλαίσιο του προγράμματος «Ενίσχυση Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στους τομείς μεταποίησης, τουρισμού, εμπορίου – υπηρεσιών».
Δημοσιονομική διόρθωση και ανάκτηση στο πλαίσιο του προγράμματος «Ενίσχυση Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στους τομείς μεταποίησης, τουρισμού, εμπορίου – υπηρεσιών». Ο ιδιώτης-επενδυτής με την έγκριση του επενδυτικού του σχεδίου εντάσσεται σε ένα σύστημα δημόσιας χρηματοδότησης (από εθνικούς και ενωσιακούς πόρους) στο πλαίσιο του οποίου επιβάλλεται σε αυτόν, ως τελικού αποδέκτη της ενίσχυσης, αυτοτελής υποχρέωση λογοδοσίας. Παραβίαση ουσιωδών ορών χρηματοδότησης, με συνέπεια να μην επιτευχθεί εν συνόλω το φυσικό αντικείμενο και ο σκοπός της χορηγηθείσας ενίσχυσης, γεγονός που δικαιολογεί την επιβολή δημοσιονομικής διόρθωσης για το σύνολο της ληφθείσας χρηματοδότησης. Η έκδοση της προσβαλλομένης αποτελεί νομίμως επιβαλλόμενο μέτρο αποκαταστατικού χαρακτήρα. Απόρριψη των προβαλλόμενων λόγων περί αρχής αναλογικότητας και αρχής της.
- Κατηγορία:
- Δημοσιονομική Ευθύνη
- Δημοσιονομικές διορθώσεις
Απόφαση 1448/2024 Πρώτο Τμήμα
Έφεση κατά καταλογιστικής πράξης από Οικονομικούς Επιθεωρητές του Υπουργείου Οικονομικών εις βάρος Ο.Τ.Α. Α΄ βαθμού. Οι διατάξεις του ν.δ/τος 1264/1942 και του ν.
Έφεση κατά καταλογιστικής πράξης από Οικονομικούς Επιθεωρητές του Υπουργείου Οικονομικών εις βάρος Ο.Τ.Α. Α΄ βαθμού. Οι διατάξεις του ν.δ/τος 1264/1942 και του ν. 2343/1995 απονέμουν στους Οικονομικούς Επιθεωρητές αρμοδιότητα για τη διενέργεια ελέγχων στις δημόσιες εν γένει διαχειρίσεις (δημοσίου, ν.π.δ.δ. και ο.τ.α), καθώς και για τον καταλογισμό των οικείων υπολόγων, σε περίπτωση διαπίστωσης ελλείμματος σε αυτές. Δεν καταλογίζεται νομίμως το νομικό πρόσωπο, στους κόλπους του οποίου ανέπτυξε διαχειριστική δράση ο υπόλογος (φυσικό πρόσωπο) - ή ο μετ΄αυτού συνευθυνόμενος -, δοθέντος ότι δεν είναι το νομικό πρόσωπο που ασκεί διαχείριση, αλλά τα φυσικά πρόσωπα (δημόσιοι υπάλληλοι ή λειτουργοί) τα οποία συγκροτούν τα κατά νόμο όργανα διοίκησης αυτού (μονομελή ή συλλογικά), αναμειγνύονται στην διαχείριση αυτού και ενεργούν διαχειριστικές πράξεις για λογαριασμό του. Μη νομίμως με την προσβαλλόμενη πράξη καταλογίσθηκε το νομικό πρόσωπο του Δήμου με το ποσό, που αντιστοιχεί στη ζημία που φέρεται ότι επήλθε στο Δημόσιο από τη μη απόδοση σε αυτό παρακρατηθεισών υπέρ αυτού κρατήσεων, καθώς ο ίδιος ο Δήμος δεν δύναται να θεωρηθεί υπόλογος διαχειριστής των ως άνω κρατήσεων και συνεπώς να καταστεί υπεύθυνος για την αποκατάσταση της ζημίας αυτής. Καταλογιστική απόφαση που εκδίδεται από όργανο, το οποίο δεν έχει εκ του νόμου τέτοια αρμοδιότητα, είναι ακυρωτέα. Στην έρευνα της νομιμότητας και του κύρους της καταλογιστικής απόφασης, στην οποία προβαίνει και αυτεπαγγέλτως το Δικαστήριο επιλαμβανόμενο έφεσης κατ΄ αυτής, περιλαμβάνεται και η έρευνα της αρμοδιότητας του καταλογίσαντος οργάνου. Δέχεται την έφεση.
- Κατηγορία:
- Δημοσιονομική Ευθύνη
- Αστική ευθύνη
